Son üç yılda kadınların MBA programlarına gösterdiği ilgide ciddi bir artış gözleniyor. Türkiye'deki MBA programlarına kayıt yaptıran kadınların sayısı ise Batı ülkelerini geride bıraktı.

Kadınların MBA çıkarması "Master of Business Administration" kelimelerinin kısaltılmış hali olan MBA yani "İş İdaresi Yüksek Lisansı" artık kız öğrencilerin de hedefleri arasında. İngiltere'de yeni yayınlanan bir araştırma, MBA eğitimi alan kadınların sayısında son yıllarda yaşanan ciddi artışı ortaya koyuyor. İngiliz Independent gazetesinde geçen ay yayımlanan bir habere göre ABD'deki Tuck School of Business'a başvuran kız öğrencilerin oranı 2006'da sadece yüzde 25'ken, 2008'de yüzde 33'e kadar yükseldi. Manchester Üniversitesi'nde ise kız öğrencilerin oranı bundan üç yıl önce yüzde 10'lardayken bu yıl yüzde 30'lara ulaştı. Dünya genelinde kadınların en çok başvuruda bulunduğu okullardan biri olan Bath School of Management'a başvuran kız öğrencilerin oranı ise 2008 dönemi için yüzde 43 olarak saptandı. Batı ülkelerinde kadınların MBA eğitimi için sıklıkla başvurdukları okullardaki oranlar bile yüzde 45'i bulamazken Türkiye için daha çarpıcı bir tablo ortaya çıkıyor: Türk üniversitelerindeki kız öğrenci oranı yüzde 50 seviyesini aşarak Batı'daki okulların performanslarını bile geride bırakıyor!

Maço imajı yıkılıyor mu?
Kadınların bugüne kadar işletme mastırına göreceli olarak biraz uzak kalmalarının nedeni araştırıldığında dikkat çeken nokta, MBA'in 'maço' imajı olmuş. Bu imajın oluşmasındaki en büyük etken, iş dünyasının rekabet ortamı. Bu sert ortama ilgi duyan ve bu şartlarda başarılı olanların daha çok erkekler olması, kadın yönetici sayısının oldukça düşük seviyelerde kalmasına neden oluyor. Araştırmalara göre kadınların mali konularda risk almaktan kaçınması da bir diğer etken. MBA eğitimini "çok pahalı bir yatırım" olarak gören kadınlar, böyle bir harcamanın gerekliliğinden şüphe duyuyor. Judge Business School tarafından yapılan araştırmaya göre kadınların, yetenekleri konusunda kendilerine daha az güvenmeleri geri planda kalmalarına neden oluyor. Diğer yandan 30 yaşına yaklaşan kadınların pek çoğu, kariyere odaklanmak yerine bir aile kurup anne olma telaşı yaşıyor. Son yıllardaki trendi göz önüne alan MBA programları yöneticileri tüm bu olumsuz faktörleri kız öğrenciler lehine yumuşatma hedefini taşıyor. Eskiye oranla daha çok sayıda kız öğrencinin MBA eğitimi yapmasında, okullardaki nispeten esnek eğitim programlarının da etkisi var. Kız öğrenci sayısında liderliği elinde bulunduran ve İngiltere'de bulunan Bath School of Management örneğin, esnek ders programı stratejisiyle dikkat çekiyor.

Türkiye'de de artış var
Türkiye'deki benzer uygulamalar sayesinde "Çocuk da Yaparım Kariyer de Kuşağı" da MBA eğitimine daha fazla ilgi gösteriyor. Maltepe Üniversitesi'nin Element Eğitim Teknolojileri çözüm ortaklığında başlattığı e-MBA programları evden eğitim imkanı sunuyor. Çocuk sahibi olan kadınların da başvuru yaptığını anlatan Element Eğitim Teknolojileri Pazarlama Grup Direktörü Reha Tartıcı, bu sayede yönetici adayı anneler için fırsat yaratıldığını vurguluyor. Pek çok önemli okulun bu tür yöntemlerle kadın öğrenci sayısını arttırmayı bir hedef olarak koyduğunu vurgulayan Bilgi Üniversitesi MBA Program Direktörü Yrd. Doç. Dr. Metehan Sekban, 2000'li yıllara kadar MBA eğitimi alan kadınların oranının dünya genelinde yüzde 20'lerde olduğunu hatırlatıyor. Sekban'a göre kadınların bu alanda geri planda kalmasının nedenleri şöyle sıralanıyor: "Genellikle başarılı rol modellerinin eksikliği, aile ve iş hayatı uyumsuzlukları, sayısal becerilerde eksiklik, işverenden destek görmemek, yatırımın geri dönüşünü sağlayamamak..." Amerikan Eğitim Bakanlığına bağlı Ulusal Eğitim İstatistikleri Merkezi'nin, işletmede mastır yapan kız öğrenci oranının sürekli arttığını vurguladığını aktaran Bilkent Üniversitesi İşletme Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Erhan Erkut, "1970 yılında MBA programlarında kız öğrenci oranı yüzde 4 idi. 1981 yılında yüzde 29'a çıktı ve süratle artmaya devam etti. 2004 yılı itibariyle MBA programlarındaki kız öğrenci oranı yüzde 42'ye ulaştı" diye özetliyor durumu.

MBA'siz yönetici olmaz mı?
Erkut talep artışının nedenlerini ise şöyle açıklıyor: "Hızla büyüyen Türk ekonomisi profesyonel yönetici talebi yaratıyor. Çokuluslu şirketlerin de ekonomimizde etkin oyuncular haline gelmesi farklı ihtiyaçlara cevap verebilen yönetici ihtiyacını artırıyor. Bu tablo yetkin ve eğitimli kadın yöneticilere yeni fırsatlar sunuyor. MBA, üniversite mezunu olup yöneticilik eğitimi almamış ve bu fırsatlardan yararlanmak isteyen kadınları kendine çekiyor!" Işık Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehmet Kaytaz ise 1980'lerden itibaren Türkiye'de ekonominin dışa açılmasıyla MBA tipi programların önem kazandığını düşünüyor ve "kadınların iş hayatında daha fazla yer alması, yönetim kademelerinde yükselme arzuları kadınların bu programlara talebini arttırdı" diyor. Rüzgara karşı yürüyen ve olumsuz faktörlere rağmen MBA yapan iş kadınları, bu eğitim sayesinde kariyerlerinde büyük bir sıçrama sağlıyor. ABD'de Babson College Olin Graduate School of Business'da MBA eğitimi yapan MCT Kurumsal İletişim Yöneticisi Deniz Yıldız, mastırın kariyerine büyük katkısı olduğunu vurguluyor. Yıldız, bir kadın yönetici olarak MBA eğitiminden edindiklerini şu beş başlıkta topluyor: 1. Farklı ülkelerden deneyim, görüş, birikim, kültür ve hikayelere sahip yöneticilerle birlikte düşünmek ve üretmek fırsatı kazanımı. 2. Her derste "Harvard Business School" türü vakalar işlendiği için karar veren yönetici rolünde büyük resmi her boyutuyla değerlendirmenin öğrenilmesi. 3.'Bütünleşik Program' uygulamasıyla yani her vakanın pazarlama, finans, satış, operasyon, muhasebe, reklam gibi derslerde aynı anda işlenmesiyle farklı fonksiyonların tek çarkın parçası olduğunun öğretilmesi ve diğer birimlerle aynı lisanı konuşma yetisinin kazanılması 4. Her dersin yapı taşı olan takım çalışmasının öneminin vurgulanması 5. Yurtdışında saygın bir kurumun sağladığı network yani sınıf arkadaşları, hocalar, iş dünyası bağlantıları ve bilgi paylaşımı.

Yemek sonrası tatlı
MBA mezunu olduktan sonra o dönem hemen satış müdürlüğünden satış ve pazarlama direktörlüğüne terfi eden John Seymour Associates Yönetici ortağı Serap Gökmen ise MBA'nin şart olduğunu düşünenlerden: "Yediğiniz yemekten sonra güzel bir tatlı istiyorsanız işte ben buna MBA diyebilirim. MBA eğitiminde tüm yönetim ekonomisini, yönetimde küresel boyutları, finansal muhasebeyi, pazarlama stratejilerini ve örgütsel tasarım davranışlarının öğrenildiğini belirten Gökmen, sözlerini şöyle noktaladı: "Yöneticiler için işin kreması MBA oluyor, hem kendiniz hem de kurumunuz için gerçekten çok faydalı, sizi mutlaka ileriye götüren bir yol. " Bu örneklerinde gösterdiği gibi kadınların eskiye göre pazarlama, satış, finans, reklamcılık, stratejik planlama gibi çok daha çeşitli alanlarda çalışmaya başladıklarını ve kariyerlerini geliştirdiklerine dikkat çeken MY Executive'in kurucusu Müge Yalçın, "Üniversite eğitimi almış ve iş hayatına atılan kadınların daha hızlı bir şekilde yükselebilmek ve yönetimsel pozisyonlarda yer alabilmek için MBA eğitimi almayı tercih ettiklerini görüyoruz" diyor.


Neşe MESUTOĞLU